«هالیوود» اثر چارلز بوکفسکی با ترجمه پیمان خاکسار و انتشار توسط نشر چشمه، رمانی متفاوت درباره ورود یک نویسنده به دنیای سینماست؛ دنیایی که در آن هنر، پول، شهرت، تهیهکنندگان، کارگردانها و خواستههای تجاری دائماً با یکدیگر درگیرند. بوکفسکی این بار شخصیت مشهور خود، هنری «هنک» چیناسکی، را در موقعیتی قرار میدهد که باید برای سینما فیلمنامه بنویسد و از نزدیک با پیچیدگیهای تولید یک فیلم روبهرو شود.
رمان «هالیوود» نخستین بار در سال ۱۹۸۹ منتشر شد و تا حد زیادی بر تجربه واقعی بوکفسکی در نوشتن فیلمنامه فیلم «Barfly» استوار است. بنابراین، کتاب را میتوان رمانی خودزندگینامهای یا دستکم اثری بسیار نزدیک به تجربه شخصی نویسنده دانست. نسخه فارسی نشر چشمه با ترجمه پیمان خاکسار منتشر شده و چاپهای متعددی از آن به بازار آمده است. چاپهای مختلف این ترجمه حدود ۳۰۰ صفحه دارند.
«هالیوود» درباره چیست؟
در مرکز داستان، هنری چیناسکی قرار دارد؛ همان شخصیت آشنایی که در تعدادی از آثار بوکفسکی نیز حضور دارد و شباهتهای زیادی به خود نویسنده دارد. چیناسکی این بار با پیشنهاد نوشتن یک فیلمنامه مواجه میشود و وارد فرایند پیچیده ساخت فیلمی میشود که قرار است بعدها «Barfly» نام بگیرد.
اما داستان فقط درباره نوشتن یک فیلمنامه نیست. مشکل اصلی از جایی آغاز میشود که ساخت فیلم با مسائل مالی، تغییر تصمیمها، اختلاف میان عوامل و دخالت افراد مختلف روبهرو میشود. سرمایهگذاران میآیند و میروند، پروژه بارها در معرض توقف قرار میگیرد و نویسنده از نزدیک با فاصله میان تصور هنرمند از یک اثر و سازوکار واقعی صنعت سینما مواجه میشود. به این ترتیب، «هالیوود» بیشتر از آنکه داستان موفقیت یک فیلمنامهنویس باشد، روایت عبور یک نویسنده از پشت پرده فرایند تولید فیلم است.
هالیوود واقعی در برابر هالیوود رؤیایی
عنوان رمان از همان ابتدا یک تضاد را مطرح میکند. هالیوود معمولاً با رؤیای شهرت، موفقیت و درخشش شناخته میشود، اما بوکفسکی به جای تمرکز بر ستارهها و فرش قرمز، سراغ بخشهای کمتر دیدهشده صنعت سینما میرود.
در جهان این رمان، فیلمسازی فرایندی پر از مذاکره، انتظار، تغییر تصمیم، مشکلات مالی و اختلاف نظر است. هنرمند نمیتواند بهسادگی همان چیزی را که در ذهن دارد روی پرده ببرد؛ زیرا فیلم محصول همکاری افراد و منافع متعددی است.
یکی از نقدهای منتشرشده هنگام انتشار کتاب نیز آن را نگاهی طنزآمیز و از پایین به ساختار صنعت سینما میداند؛ یعنی به جای نگاه کردن به هالیوود از جایگاه ستارهها، رمان تجربه نویسندهای را دنبال میکند که درگیر سازوکار پشت صحنه فیلمسازی شده است.
هنری چیناسکی؛ نویسندهای در دنیای سینما
هنری چیناسکی یکی از شناختهشدهترین شخصیتهای داستانی بوکفسکی است. او در «هالیوود» نیز همان روحیه مستقل، بیپیرایه و گاه طعنهآمیز را دارد؛ اما قرار گرفتنش در فضای سینما باعث میشود با موقعیتی تازه مواجه شود.
چیناسکی نویسندهای است که بیشتر به نوشتن و زندگی شخصی خودش عادت دارد تا حضور در یک سیستم بزرگ تولید فرهنگی. حالا باید با تهیهکنندهها، کارگردانها و دیگر عوامل فیلم کنار بیاید. همین تضاد سرچشمه بخش قابل توجهی از طنز کتاب است. در واقع، یکی از جذابیتهای رمان این است که چیناسکی قرار نیست ناگهان به یک شخصیت هالیوودی تبدیل شود. او همچنان همان نویسندهای است که با نگاه خودش به جهان نگاه میکند و همین نگاه متفاوت، پوچی و تناقضهای محیط تازه را آشکارتر میکند.
«هالیوود» و فیلم «Barfly»
رمان ارتباط مستقیمی با فیلم «Barfly» دارد؛ فیلمی که فیلمنامه آن را خود بوکفسکی نوشت و باربت شرودر آن را کارگردانی کرد. این فیلم در سال ۱۹۸۷ ساخته شد و میکی رورک و فی داناوی از بازیگران اصلی آن بودند.
«هالیوود» در واقع روایت ادبی تجربه بوکفسکی از همین پروژه است. البته نویسنده تجربه واقعی را عیناً گزارش نمیکند، بلکه آن را در قالب رمان و با شخصیتهایی داستانیشده بازآفرینی میکند. نامها و برخی جزئیات تغییر کردهاند و چیناسکی نیز نسخه داستانیشدهای از خود بوکفسکی است. این ارتباط میان زندگی واقعی، سینما و ادبیات، یکی از مهمترین ویژگیهای کتاب است. خواننده از یک طرف با رمانی مستقل روبهروست و از طرف دیگر، میتواند آن را بهعنوان روایتی از تجربه یک نویسنده در مواجهه با صنعت فیلمسازی بخواند.
طنز؛ سلاح بوکفسکی برای نقد هالیوود
طنز در «هالیوود» فقط برای سرگرم کردن خواننده به کار نمیرود. بوکفسکی از طنز برای نشان دادن تناقضهای محیط سینما استفاده میکند.
تصمیمهای عجیب، شخصیتهای خودشیفته، تهیهکنندگانی که مدام نظرشان تغییر میکند و پروژهای که دائماً در معرض توقف قرار دارد، همگی بهانههایی برای نگاه طنزآمیز نویسندهاند. در نتیجه، بخشی از خنده کتاب از این واقعیت ناشی میشود که صنعت عظیمی مانند سینما، با وجود ظاهر منظم و پرزرقوبرقش، میتواند در پشت صحنه بسیار آشفته و غیرقابل پیشبینی باشد.
منتقدان نیز به همین وجه طنزآمیز کتاب توجه کردهاند. Los Angeles Times هنگام انتشار رمان، «هالیوود» را رمانی جذاب و تا حدی تأملبرانگیز درباره تجربه بوکفسکی از هالیوود توصیف کرد.
هنر در برابر پول و بازار
یکی از موضوعات مهم کتاب، رابطه میان هنر و اقتصاد است. فیلم برای ساخته شدن به سرمایه نیاز دارد و همین مسئله باعث میشود تصمیمهای هنری همیشه مستقل از مسائل مالی نباشند.بوکفسکی این تضاد را از زاویه نویسنده بررسی میکند. برای نویسنده، فیلمنامه یک اثر هنری است؛ اما برای تهیهکننده، کارگردان یا سرمایهگذار میتواند بخشی از یک پروژه اقتصادی و تجاری باشد.
«هالیوود» نشان میدهد که این تفاوت نگاه چگونه میتواند میان افراد درگیر یک پروژه اختلاف ایجاد کند. نویسنده میخواهد داستان خودش را تعریف کند، در حالی که دیگران ممکن است نگران بودجه، فروش، بازیگران یا نظر مخاطب باشند.
خاطرات یک نویسنده از تغییر مسیر زندگی
در لایهای دیگر، «هالیوود» رمانی درباره تغییر است. چیناسکی نویسندهای است که وارد محیطی میشود که با جهان معمول او تفاوت دارد. او مجبور نیست صرفاً برای نوشتن تلاش کند؛ بلکه باید با سازوکارهایی کنار بیاید که خارج از کنترل نویسندهاند.این تجربه باعث میشود رمان فقط هجو هالیوود نباشد. در بخشهایی از کتاب، نوعی نگاه نوستالژیک نیز دیده میشود؛ گویی چیناسکی در جریان ساخت فیلم با گذشته خودش مواجه میشود و میبیند داستانهایی که زمانی بخشی از زندگیاش بودهاند، اکنون قرار است به تصویر سینمایی تبدیل شوند.
Los Angeles Timesنیز به همین وجه توجه کرده و «هالیوود» را رمانی درباره مواجهه بوکفسکی با موفقیت و تبدیل بخشی از زندگی گذشتهاش به یک اثر سینمایی دانسته است.
زبان ساده و بیپیرایه بوکفسکی
یکی از ویژگیهای شناختهشده سبک بوکفسکی، نثر ساده و مستقیم اوست. او معمولاً تلاش نمیکند با جملههای پیچیده یا توصیفات پرزرقوبرق، فاصلهای میان نویسنده و خواننده ایجاد کند.
در «هالیوود» نیز همین ویژگی دیده میشود. روایت سریع پیش میرود و گفتوگوها سهم مهمی در پیشبرد داستان دارند. طنز نیز اغلب از موقعیت و گفتوگو به وجود میآید، نه از توضیحات طولانی نویسنده. همین سادگی، ترجمه اثر را نیز مهم میکند. پیمان خاکسار که ترجمه چندین اثر بوکفسکی را در کارنامه دارد، در فارسی تلاش کرده زبان محاورهای و ریتم روایت را حفظ کند. این ترجمه از سوی نشر چشمه در چاپهای متعدد منتشر شده است.
درباره چارلز بوکفسکی
چارلز بوکفسکی، شاعر و داستاننویس آمریکایی، یکی از نویسندگان تأثیرگذار ادبیات قرن بیستم آمریکا محسوب میشود. بخش قابل توجهی از آثار او به زندگی روزمره، حاشیههای جامعه، نویسندگی، تنهایی، شکست، روابط انسانی و تجربههای شخصی میپردازد.
بوکفسکی در آثار داستانی خود بارها از شخصیت هنری چیناسکی استفاده کرده است؛ شخصیتی که بسیاری از ویژگیهای زندگی و شخصیت خود نویسنده را بازتاب میدهد. «هالیوود» نیز از همین شیوه بهره میگیرد و تجربه بوکفسکی در ساخت «Barfly» را به ماده اولیه یک رمان تبدیل میکند. از همین منظر، «هالیوود» برای شناخت خود بوکفسکی نیز کتاب قابل توجهی است؛ زیرا نشان میدهد نویسنده چگونه تجربهای واقعی را به ادبیات تبدیل میکند و از فاصله میان واقعیت و داستان برای ساختن یک روایت تازه بهره میگیرد.
درباره مترجم و ناشر
پیمان خاکسار از مترجمان شناختهشده ادبیات داستانی معاصر انگلیسیزبان در ایران است و ترجمه آثار متعددی از نویسندگان مطرح جهان را در کارنامه دارد. ترجمه او از «هالیوود» یکی از ترجمههای شناختهشده آثار بوکفسکی در فارسی است و نشر چشمه آن را در مجموعه ادبیات و داستان خارجی منتشر کرده است.
نسخه فارسی «هالیوود» با ویراستاری احسان نوروزی منتشر شده و مشخصات چاپهای مختلف آن حدود ۳۰۰ صفحه، قطع رقعی و جلد شومیز را نشان میدهد. این ترجمه از سالهای نخست انتشار خود چندین بار تجدید چاپ شده و در سالهای مختلف چاپهای متعددی از آن در بازار کتاب ایران عرضه شده است.
چرا باید «هالیوود» را بخوانیم و کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
«هالیوود» برای خوانندگانی مناسب است که به رمانهای معاصر آمریکایی، ادبیات خودزندگینامهای، داستانهای طنزآمیز و آثاری درباره نویسندگی و سینما علاقه دارند. اگر دوست دارید بدانید یک نویسنده چگونه ممکن است از جهان ادبی خودش وارد صنعت فیلم شود، این رمان میتواند تجربه متفاوتی ارائه کند.
کتاب همچنین برای علاقهمندان به چارلز بوکفسکی اهمیت ویژهای دارد. هنری چیناسکی در این رمان دوباره ظاهر میشود، اما این بار در موقعیتی متفاوت؛ موقعیتی که به بوکفسکی اجازه میدهد بخشی از تجربه شخصی خود را با طنز و داستانپردازی بازآفرینی کند.
علاقهمندان به سینما نیز میتوانند از این کتاب لذت ببرند، زیرا «هالیوود» تصویری از فرایند پشت صحنه تولید فیلم ارائه میدهد؛ تصویری که بیشتر بر نویسنده و مناسبات تولید تمرکز دارد تا بر ظاهر پرزرقوبرق سینما.
جمعبندی
«هالیوود» چارلز بوکفسکی رمانی درباره ورود یک نویسنده به دنیای سینماست؛ اما در لایههای عمیقتر، کتاب درباره برخورد هنر با پول، واقعیت با خیال و نویسنده با یک صنعت بزرگ است. هنری چیناسکی در این داستان تجربهای را پشت سر میگذارد که شباهت زیادی به تجربه واقعی بوکفسکی در نوشتن فیلمنامه «Barfly» دارد و همین موضوع به رمان حالوهوایی خودزندگینامهای میدهد.
بوکفسکی در این اثر با زبان ساده، طنز تند و نگاه از پایین به بالا، تصویری متفاوت از هالیوود ارائه میکند. در اینجا خبری از رؤیای بینقص ستارهشدن نیست؛ آنچه میبینیم مجموعهای از نویسندگان، تهیهکنندگان، کارگردانها و هنرمندانی است که برای به سرانجام رساندن یک فیلم با محدودیتها و تناقضهای فراوان روبهرو میشوند.
«هالیوود» در نهایت فقط رمانی درباره سینما نیست؛ کتابی درباره نویسندهای است که ناگهان میبیند بخشی از زندگی خودش قرار است به فیلم تبدیل شود و حالا باید تماشا کند که دیگران چگونه داستان او را بازسازی میکنند.