کتاب «خیال است دیگر» نوشته گلاره عباسی، رمانی کوتاه و متفاوت در ادبیات داستانی معاصر ایران است که توسط نشر چشمه منتشر شده است. این اثر با روایتی شاعرانه و جزئینگر، خواننده را وارد ذهن زنی جوان میکند که در تهران زندگی میکند و بخش زیادی از تجربههایش را نه در گفتوگو با دیگران، بلکه در جهان ذهنی و خاطرات خودش دنبال میکند. روایت کتاب بیش از آنکه بر اتفاقات پرشمار و پیچشهای داستانی متکی باشد، بر احساس، خاطره، تنهایی و جزئیات زندگی روزمره تمرکز دارد.
«خیال است دیگر» نخستین بار در سال ۱۴۰۳ منتشر شد و نسخه چاپی آن ۱۴۳ صفحه دارد. این کتاب در چاپهای بعدی نیز با استقبال ادامهدار نشر چشمه روبهرو شده و در سال ۱۴۰۴ به چاپهای پنجم، ششم و هفتم رسیده است.
«خیال است دیگر» درباره چیست؟
داستان حول زندگی زنی جوان میگذرد که در محلهای حوالی پل حافظ تهران ساکن است. او بیش از آنکه درگیر روابط گسترده اجتماعی باشد، در ذهن خودش زندگی میکند؛ خاطرات گذشته را مرور میکند، با خودش حرف میزند و از خلال همین گفتوگوهای درونی، جهان اطرافش را دوباره میسازد.
ساختار کتاب نیز با این ویژگی هماهنگ است. روایت در قالب روزهای هفته پیش میرود و هر بخش بخشی از وضعیت ذهنی و زندگی شخصیت اصلی را آشکار میکند. به همین دلیل، خواننده به جای دنبال کردن صرفاً یک سلسله اتفاق، قدمبهقدم وارد ذهن راوی میشود و با برداشتها، خاطرات و خیالهای او همراه میشود.
تنهایی؛ یکی از محورهای اصلی رمان
تنهایی در «خیال است دیگر» صرفاً به معنای تنها بودن یک شخصیت نیست. گلاره عباسی تنهایی را به عنوان نوعی وضعیت ذهنی و تجربه انسانی بررسی میکند. شخصیت اصلی در میان شهر و آدمهای فراوان تهران زندگی میکند، اما فاصلهای میان او و جهان اطرافش وجود دارد.
این تضاد میان شلوغی شهر و خلوت ذهنی شخصیت، یکی از عناصر مهم فضای رمان است. تهران پر از صدا، رفتوآمد، خیابان و آدم است، اما راوی بخش بزرگی از زندگی خود را در جهانی شخصی تجربه میکند؛ جهانی که در آن خاطرات گذشته و خیالهای امروز دائماً با یکدیگر ترکیب میشوند.
تهران؛ یک شخصیت پنهان در داستان
یکی از ویژگیهای قابلتوجه «خیال است دیگر»، حضور پررنگ تهران در روایت است. خیابانها، کوچهها، صداها، بوها و فضاهای شهری فقط پسزمینه داستان نیستند، بلکه در شکل دادن به تجربه شخصیت اصلی نقش دارند.
تهران در این رمان بیشتر از یک موقعیت جغرافیایی است. شهر با جزئیاتش در ذهن شخصیت باقی میماند و بخشی از تجربه زیسته او را تشکیل میدهد. به همین دلیل، توصیف شهر در کتاب با توصیف ذهن راوی پیوند میخورد؛ هر مکان میتواند خاطرهای را زنده کند یا ذهن را به سمت خیال دیگری ببرد.
مرز میان خیال و واقعیت
عنوان «خیال است دیگر» از همان ابتدا خواننده را با مفهوم خیال مواجه میکند. در این رمان، خیال صرفاً نقطه مقابل واقعیت نیست؛ بلکه راهی برای تجربه و تحمل جهان است.
شخصیت اصلی بخشی از زندگی خود را از طریق خیال و بازسازی ذهنی تجربه میکند و همین مسئله باعث میشود مرز میان آنچه اتفاق افتاده و آنچه در ذهن او شکل گرفته، همیشه ساده و قطعی نباشد. این ویژگی به فرم رمان نیز کمک میکند و باعث میشود روایت بیش از آنکه کاملاً واقعگرا باشد، حالتی ذهنی و شاعرانه پیدا کند.
حتی معرفی خود نویسنده از کتاب نیز بر رابطه میان خیال، درد و زندگی تأکید دارد و نشان میدهد که «خیال است دیگر» برای عباسی فقط تجربهای ادبی نبوده، بلکه با دورهای شخصی و احساسی از زندگی او پیوند داشته است.
خاطره؛ راهی برای بازگشت به گذشته
خاطره یکی دیگر از عناصر مهم رمان است. شخصیت اصلی مرتب به گذشته بازمیگردد و بخشی از زندگی امروز خود را از طریق یادآوری تجربههای گذشته معنا میکند.
در اینجا خاطره یک روایت کاملاً مرتب و قابلاعتماد نیست. همانطور که ذهن انسان هنگام به یاد آوردن گذشته، تصاویر را جابهجا میکند و احساسات مختلف را با یکدیگر درمیآمیزد، روایت کتاب نیز از همین ویژگی بهره میبرد. گذشته در «خیال است دیگر» چیزی تمامشده نیست؛ همچنان در زندگی اکنون شخصیت حضور دارد.
نثر شاعرانه و جزئیاتمحور
زبان گلاره عباسی در این کتاب یکی از مهمترین عناصر تجربه خواندن است. روایت به جای اینکه دائماً به دنبال پیش بردن حادثه باشد، روی توصیف و جزئیات تمرکز میکند. به همین دلیل، فضا و احساس در بسیاری از بخشهای کتاب اهمیت زیادی پیدا میکنند.
این شیوه نوشتن باعث میشود «خیال است دیگر» بیشتر از آنکه رمانی مبتنی بر حادثه باشد، رمانی مبتنی بر حالوهوا و ذهنیت باشد. خواننده باید به جزئیات توجه کند و اجازه دهد تصاویر و تداعیهای شخصیت بهتدریج در ذهن او شکل بگیرند. معرفی کتاب در طاقچه نیز بر شاعرانه و توصیفی بودن روایت و اهمیت جزئیات در این اثر تأکید کرده است.
چرا عنوان «خیال است دیگر» اهمیت دارد؟
عنوان کتاب را میتوان کلیدی برای ورود به فضای رمان دانست. در این داستان، خیال فقط یک عنصر فرعی نیست، بلکه بخشی از شیوه مواجهه شخصیت با زندگی است.
گاهی واقعیت آنقدر پیچیده، سنگین یا دور از انتظار است که ذهن انسان برای فهمیدن آن به خیال پناه میبرد. در چنین شرایطی، خیال میتواند هم وسیلهای برای فرار از واقعیت باشد و هم راهی برای دوباره دیدن آن. «خیال است دیگر» دقیقاً در همین فضای میان واقعیت و خیال حرکت میکند.
درباره گلاره عباسی و نشر چشمه
گلاره عباسی برای مخاطبان ایرانی بیشتر به عنوان بازیگر شناخته میشود، اما با «خیال است دیگر» حضور جدیتری در عرصه ادبیات داستانی پیدا کرده است. این کتاب دومین اثر او در حوزه داستاننویسی معرفی شده و انتشار آن با حضور چهرههایی از فضای ادبی و هنری همراه بوده است. در مراسم رونمایی کتاب نیز مصطفی مستور درباره قلم عباسی صحبت کرده است.
«خیال است دیگر» را نشر چشمه منتشر کرده است. چاپ نخست کتاب در سال ۱۴۰۳ منتشر شد و نسخههای بعدی آن نیز در همین قالب ادامه پیدا کردند. چاپهای جدید کتاب ۱۴۳ صفحه دارند و در قطع رقعی با جلد شومیز منتشر شدهاند.
چرا باید «خیال است دیگر» را بخوانیم و کتاب برای چه کسانی مناسب است؟
«خیال است دیگر» برای خوانندگانی مناسب است که از رمانهای کوتاه، شخصیتمحور و ذهنی لذت میبرند و در ادبیات داستانی بیش از حادثه به زبان، فضا، خاطره و احساس توجه میکنند. اگر به داستانهایی درباره تنهایی، زندگی شهری، ذهن انسان و مرز میان واقعیت و خیال علاقه دارید، این رمان میتواند تجربه متفاوتی برایتان باشد.
این کتاب همچنین برای کسانی جذاب است که تهران را نه فقط به عنوان یک شهر، بلکه به عنوان بخشی از تجربه انسانی شخصیتها دوست دارند. خیابانها و فضاهای شهری در این رمان به خاطره و احساس گره میخورند و همین ویژگی به کتاب حالوهوایی شهری و معاصر میدهد.
جمعبندی
«خیال است دیگر» گلاره عباسی رمانی درباره تنهایی، خاطره، خیال و تجربه زندگی در شهر است. داستان با تمرکز بر ذهن یک زن جوان و با روایتی شاعرانه و جزئینگر، به جای آنکه خواننده را به دنبال حادثههای متعدد بکشاند، او را به درون جهان ذهنی شخصیت اصلی میبرد.
تهران، گذشته، خاطره و خیال در کنار یکدیگر فضای اصلی کتاب را میسازند. در این میان، خیال نه صرفاً نقطه مقابل واقعیت، بلکه ابزاری برای بازسازی و تحمل آن است. همین ویژگی «خیال است دیگر» را به اثری مناسب برای علاقهمندان به رمانهای کوتاه، درونگرا و فضامحور ادبیات معاصر فارسی تبدیل کرده است.